Basilica di Santa Maria Maggiore

( deel 2/.. )

( Rionne dell'Esquilino XV )

Basilica di Santa Maria Maggiore
Roma, Basilica di Santa Maria Maggiore, Middenschip, van voor naar achter, 2009
Basilica di Santa Maria Maggiore, Middenschip, van voor naar achter

INTERIEUR

Ook het interieur werd herhaaldelijk veranderd. Aan het einde van de 13e eeuw werd de apsis in opdracht van paus Nicolaas IV (1288-1292) verplaatst, en halverwege de 15e eeuw liet kardinaal Guillaume d’Estouteville, aartspriester van de basiliek, de zijbeuken in renaissancestijl overwelven.
Desondanks is het interieur, met zijn bijna perfecte verhoudingen, door een dubbele rij van veertig Ionische zuilen (36 marmeren en 4 granieten) in drie brede schepen verdeeld tot zuilenhal, een mooi voorbeeld van vroegchristelijke architectuur. Het prachtige middenschip, 86 meter lang en bijna even breed als hoog (32 meter), met rechte lijnen, platte gewelven en vierkante zuilenopeningen met rechte architraven lijkt op een processiestraat, zoals de eerste christenen een basiliekschip hebben bedoeld. Het is geheel volgens de canon van Vitruvius gebouwd. Hier is niet een geheel nieuw interieur als nabootsing van het oude (Sint Paulus buiten de Muren) en evenmin een vroegchristelijk interieur dat van alle latere toevoegingen is ontdaan (Santa Sabina). Hier is een interieur van een oorspronkelijk vroegchristelijke basiliek mèt latere wijzigingen (plafond, dat echter vlak werd gehouden en niet gewelfd, dichtgemaakte ramen in de bovenmuur, onderbreking van colonnades door bogen) en toevoeging (altaarbaldakijn, de beide grafkapellen links en rechts van het altaar).
Vooral op zon- en feestdagen biedt het met zijn schitterende kleuren een prachtig schouwspel.

Roma, Basilica di Santa Maria Maggiore, middenschip van voor naar achter (internet)
Middenschip van voor naar achter *
Roma, Basilica di Santa Maria Maggiore, Middenschip, Mozaïeken, 2009
Basilica di Santa Maria Maggiore, Middenschip, Mozaïeken

Middenschip, mozaïeken

(De mozaïeken zijn relatief kleine taferelen en zij zijn hoog tegen de wanden aangebracht. Voor de zichtbaarheid wordt een verrekijker aanbevolen)

De 28 mozaïeken, waarvan een aantal geschilderd, boven de zuilen in het middenschip dateren uit de tijd van paus Sixtus III (432-440) en sieren een serie panelen boven het kroonwerk met fries met mooi vlechtwerk. De mozaïeken behoren tot de oudste christelijke mozaïeken in Rome. Het grote probleem voor de mozaïekwerkers was hoe de kleine panelen vanaf de grond zichtbaar te maken; zij streefden daarom naar realistische figuren die zij extra opvallend maakten door ze te plaatsen tegen een blinkend gouden ondergrond. Uit het werk blijkt een nieuwe bloei van de levendige verhaalkunst aan het einde van de late keizertijd. De monumentale vertelstijl staat nog wel in het teken van de Oudheid, wat wil zeggen dat hij aards is, dicht bij de werkelijkheid ligt en vrij is van de spirituele karaktertrekken van de middeleeuwen. Voor deze mozaïekbijbel gebruikten de kunstenaars 180 verschillende kleuren steentjes. Oorspronkelijk waren er 42 mozaïeken. Bij de aanbouw van de twee grafkapellen voorin bij het baldakijn werden aan beide zijden drie voorstellingen uitgebroken, waarbij de rechte architraven werden vervangen door bogen.
De afgebeelde taferelen zijn aan het Oude Testament ontleend.
De verhaallijn van de taferelen loopt van de apsis naar de ingangsgevel. Vanaf de ingangsgevel gezien is links het boek Genesis met Abraham, Isaac en Jacob uitgebeeld en rechts Exodus met Mozes en Jozua.
De verhaalvolgorde van Genesis begint vóór in het middenschip, links naast het altaarbaldakijn.
1 Abrahams ontmoeting met de priester-koning Melchizedek en diens offer
2 Visioen van Abraham bij de eik van Mambre
3 Abraham en Lot scheiden van elkaar
Dan komt de boog die in de 17e eeuw ontstond bij de bouw van de Cappella Paolina, waardoor de mozaïeken hier verdwenen zijn en het verhaal een sprong maakt.
4 Isaac zegent Jacob; Ezau komt terug van de jacht
5 Rachel vertelt Laban dat Jacob, zijn neef, is gekomen; Laban en Jacob omhelzen elkaar
Dit is een geschilderd paneel.
6 Jacob verplicht zich Laban zeven jaar te dienen om Rachel tot vrouw te krijgen
7 Jacob verwijt Laban dat deze hem heeft bedrogen door hem Lea, zijn oudste dochter, tot vrouw te hebben gegeven; Jacob huwt Rachel
8 Jacob vraagt Laban om de gespikkelde lammeren; scheiding van de kudde
9 God gebiedt Jacob te vertrekken; Jacob kondigt zijn vrouwen zijn vertrek aan
Dan, tussen twee geschilderde panelen:
12 De twee broers, Jacob en Ezau, ontmoeten elkaar
13 Hemor en zijn zoon Sichem vragen Jacob om de hand van diens dochter Dina; Dina’s broers ontsteken in toorn
14 Dina’s broers eisen dat de mannen van Hemors’ volk worden besneden; Hemor en Sichem leggen de situatie aan hun volk uit
De linkse zijde eindigt ten slotte met drie geschilderde panelen.
Aan de rechtse zijde zijn taferelen uit het boek Exodus uitgebeeld. De verhaallijn begint ook hier vóór in het middenschip, naast het altaarbaldakijn.
Het verhaal begint met een geschilderd tafereel. Daarna komt:
1 De dochter van de farao ontvangt Mozes; hij spreekt met de Egyptische geleerden
2 Mozes huwt Sippora; de stem van God klinkt uit de brandende braamstruik
Hierna volgt de boog naar de Cappella di Sisto Quinto die in 1741-1750 werd gebouwd en waardoor de mozaïeken zijn verdwenen.
3 De doortocht door de Rode Zee
4 Mozes en het volk van Israël; een regen van kwartels valt uit de lucht
5 Het bittere water van Mara; het volk van Israël mort tegen Mozes die tot de Heer roept; met de staf van God doet Mozes water ontspringen; ontmoeting tussen Mozes en Amalek
6 De strijd tegen het volk van Amalek; Mozes biddend op de heuvel
7 Terugkeer van de stamhoofden die het Beloofde Land hebben verkend; steniging van Mozes, Jozua en Kaleb
8 Overdracht van de stenen wettafels; dood van Mozes; vervoer van de ark
9 Overtocht over de Jordaan; Jozua stuurt verkenners naar Jericho
10 De Engel (de Heer des Heren) verschijnt aan Jozua; de courtisane Rachab helpt de verkenners de muren van Jericho weer af te dalen; terugkeer van de verkenners
11 Omsingeling van Jericho; begeleid door ramshorens trekt de ark om de stad heen
Kunstkenners beschouwen dit als het mooiste en meeste geslaagde mozaïek.
12 Inname van Ai; Jozua staat voor God te midden van soldaten
De volgende drie panelen zijn geschilderd.
16 Jozua bestrijdt de Amorieten; regen van stenen op de vijanden van Israël
17 De zon en de maan blijven staan boven Gibeon
18 Jozua straft de rebelse koningen
Middenschip, overig
– Giuliano da Sangallo (toegeschreven aan): Plafond
De zoldering geldt als een van de mooiste renaissanceplafonds in Rome. De kleurencombinatie van gouden figuren op een witte ondergrond is vrij zeldzaam.
De cassettes zouden zijn verguld met het eerste goud dat door Columbus uit Amerika werd meegebracht en is aangeboden door de Spaanse vorsten Ferdinand van Aragon en Isabella van Castillië aan paus Alexander VI (1492-1503), waarschijnlijk uit dankbaarheid omdat hij in 1494 bij het Verdrag van Tordesillas de nieuwe wereld in tweeën had verdeeld: de oostelijke helft ging naar Portugal en de westelijke naar Spanje.
Alexander VI zette het door Calixtus III (1455-1458) begonnen werk voort en liet op het plafond het wapen van de Borgia’s aanbrengen, het Spaanse geslacht waartoe beide pausen behoorden.
De rozen in de cassettes hebben een doorsnede van een meter.
– Anoniem: Fresco’s
De oorspronkelijke vensters van het middenschip zijn om de andere dichtgemetseld. In de aldus ontstane nissen zijn in de 16e eeuw weinig geslaagde fresco’s geschilderd met scènes uit het leven van Maria.
‒ Anoniem: Vloer
Dit marmeren cosmatenwerk uit de 12e/13e eeuw, ingelegd met schijven serpentijn en purpersteen als een schitterend tapijt, werd in de 18e eeuw ingrijpend gerestaureerd door Ferdinando Fuga.
– Anoniem: Graf van Julianus Constantius Patricius
Onder de vijfde porfierschijf ligt Constantius Patricius, de financier bij de bouw van de kerk, en zijn vrouw begraven.
Ingangsgevel

xx


Middenschip, mozaïeken
(De mozaïeken zijn relatief kleine taferelen en zij zijn hoog tegen de wanden aangebracht. Voor de zichtbaarheid wordt een verrekijker aanbevolen)
De 28 mozaïeken, waarvan een aantal geschilderd, boven de zuilen in het middenschip dateren uit de tijd van paus Sixtus III (432-440) en sieren een serie panelen boven het kroonwerk met fries met mooi vlechtwerk. De mozaïeken behoren tot de oudste christelijke mozaïeken in Rome. Het grote probleem voor de mozaïekwerkers was hoe de kleine panelen vanaf de grond zichtbaar te maken; zij streefden daarom naar realistische figuren die zij extra opvallend maakten door ze te plaatsen tegen een blinkend gouden ondergrond. Uit het werk blijkt een nieuwe bloei van de levendige verhaalkunst aan het einde van de late keizertijd. De monumentale vertelstijl staat nog wel in het teken van de Oudheid, wat wil zeggen dat hij aards is, dicht bij de werkelijkheid ligt en vrij is van de spirituele karaktertrekken van de middeleeuwen. Voor deze mozaïekbijbel gebruikten de kunstenaars 180 verschillende kleuren steentjes. Oorspronkelijk waren er 42 mozaïeken. Bij de aanbouw van de twee grafkapellen voorin bij het baldakijn werden aan beide zijden drie voorstellingen uitgebroken, waarbij de rechte architraven werden vervangen door bogen.
De afgebeelde taferelen zijn aan het Oude Testament ontleend.
De verhaallijn van de taferelen loopt van de apsis naar de ingangsgevel. Vanaf de ingangsgevel gezien is links het boek Genesis met Abraham, Isaac en Jacob uitgebeeld en rechts Exodus met Mozes en Jozua.
De verhaalvolgorde van Genesis begint vóór in het middenschip, links naast het altaarbaldakijn.
1 Abrahams ontmoeting met de priester-koning Melchizedek en diens offer
2 Visioen van Abraham bij de eik van Mambre
3 Abraham en Lot scheiden van elkaar
Dan komt de boog die in de 17e eeuw ontstond bij de bouw van de Cappella Paolina, waardoor de mozaïeken hier verdwenen zijn en het verhaal een sprong maakt.
4 Isaac zegent Jacob; Ezau komt terug van de jacht
5 Rachel vertelt Laban dat Jacob, zijn neef, is gekomen; Laban en Jacob omhelzen elkaar
Dit is een geschilderd paneel.
6 Jacob verplicht zich Laban zeven jaar te dienen om Rachel tot vrouw te krijgen
7 Jacob verwijt Laban dat deze hem heeft bedrogen door hem Lea, zijn oudste dochter, tot vrouw te hebben gegeven; Jacob huwt Rachel
8 Jacob vraagt Laban om de gespikkelde lammeren; scheiding van de kudde
9 God gebiedt Jacob te vertrekken; Jacob kondigt zijn vrouwen zijn vertrek aan
Dan, tussen twee geschilderde panelen:
12 De twee broers, Jacob en Ezau, ontmoeten elkaar
13 Hemor en zijn zoon Sichem vragen Jacob om de hand van diens dochter Dina; Dina’s broers ontsteken in toorn
14 Dina’s broers eisen dat de mannen van Hemors’ volk worden besneden; Hemor en Sichem leggen de situatie aan hun volk uit
De linkse zijde eindigt ten slotte met drie geschilderde panelen.
Aan de rechtse zijde zijn taferelen uit het boek Exodus uitgebeeld. De verhaallijn begint ook hier vóór in het middenschip, naast het altaarbaldakijn.
Het verhaal begint met een geschilderd tafereel. Daarna komt:
1 De dochter van de farao ontvangt Mozes; hij spreekt met de Egyptische geleerden
2 Mozes huwt Sippora; de stem van God klinkt uit de brandende braamstruik
Hierna volgt de boog naar de Cappella di Sisto Quinto die in 1741-1750 werd gebouwd en waardoor de mozaïeken zijn verdwenen.
3 De doortocht door de Rode Zee
4 Mozes en het volk van Israël; een regen van kwartels valt uit de lucht
5 Het bittere water van Mara; het volk van Israël mort tegen Mozes die tot de Heer roept; met de staf van God doet Mozes water ontspringen; ontmoeting tussen Mozes en Amalek
6 De strijd tegen het volk van Amalek; Mozes biddend op de heuvel
7 Terugkeer van de stamhoofden die het Beloofde Land hebben verkend; steniging van Mozes, Jozua en Kaleb
8 Overdracht van de stenen wettafels; dood van Mozes; vervoer van de ark
9 Overtocht over de Jordaan; Jozua stuurt verkenners naar Jericho
10 De Engel (de Heer des Heren) verschijnt aan Jozua; de courtisane Rachab helpt de verkenners de muren van Jericho weer af te dalen; terugkeer van de verkenners
11 Omsingeling van Jericho; begeleid door ramshorens trekt de ark om de stad heen
Kunstkenners beschouwen dit als het mooiste en meeste geslaagde mozaïek.
12 Inname van Ai; Jozua staat voor God te midden van soldaten
De volgende drie panelen zijn geschilderd.
16 Jozua bestrijdt de Amorieten; regen van stenen op de vijanden van Israël
17 De zon en de maan blijven staan boven Gibeon
18 Jozua straft de rebelse koningen
Middenschip, overig
– Giuliano da Sangallo (toegeschreven aan): Plafond
De zoldering geldt als een van de mooiste renaissanceplafonds in Rome. De kleurencombinatie van gouden figuren op een witte ondergrond is vrij zeldzaam.
De cassettes zouden zijn verguld met het eerste goud dat door Columbus uit Amerika werd meegebracht en is aangeboden door de Spaanse vorsten Ferdinand van Aragon en Isabella van Castillië aan paus Alexander VI (1492-1503), waarschijnlijk uit dankbaarheid omdat hij in 1494 bij het Verdrag van Tordesillas de nieuwe wereld in tweeën had verdeeld: de oostelijke helft ging naar Portugal en de westelijke naar Spanje.
Alexander VI zette het door Calixtus III (1455-1458) begonnen werk voort en liet op het plafond het wapen van de Borgia’s aanbrengen, het Spaanse geslacht waartoe beide pausen behoorden.
De rozen in de cassettes hebben een doorsnede van een meter.
– Anoniem: Fresco’s
De oorspronkelijke vensters van het middenschip zijn om de andere dichtgemetseld. In de aldus ontstane nissen zijn in de 16e eeuw weinig geslaagde fresco’s geschilderd met scènes uit het leven van Maria.
‒ Anoniem: Vloer
Dit marmeren cosmatenwerk uit de 12e/13e eeuw, ingelegd met schijven serpentijn en purpersteen als een schitterend tapijt, werd in de 18e eeuw ingrijpend gerestaureerd door Ferdinando Fuga.
– Anoniem: Graf van Julianus Constantius Patricius
Onder de vijfde porfierschijf ligt Constantius Patricius, de financier bij de bouw van de kerk, en zijn vrouw begraven.
Ingangsgevel

* Bron afbeelding: Internet (auteur niet kunnen achterhalen)